LÝ THUYẾT - SÁCH HÌNH ĐỘNG
LỚP 11·10 / 2026

SS · 0645 phút

Hai mặt phẳng song song, hình lăng trụ, hình hộp, hình chóp cụt

Lăng trụ, hình hộp, chóp cụt

Cần học trướcSS · 04 · Đường thẳng song song với mặt phẳng

Mục tiêu

  • Chứng minh hai mặt phẳng song song bằng hai đường thẳng cắt nhau; dùng tính chất để suy ra đường song song, giao tuyến song song.
  • Dùng định lí Thales trong không gian để tính tỉ số đoạn thẳng, diện tích khi mặt phẳng song song với đáy.
  • Nắm tính chất của hình lăng trụ, hình hộp và hình chóp cụt; giải bài toán chứa các hình đó.

Khởi động

Các tầng của một toà nhà là những mặt phẳng song song với nhau: mặt sàn tầng 2 không bao giờ cắt sàn tầng 3, dù kéo dài ra bao xa. Nếu ta dựng hai cột thẳng từ tầng 1 lên tầng 3, các tầng chắn trên hai cột những đoạn tỉ lệ nhau: cột nào cao gấp đôi thì đoạn giữa hai tầng cũng dài gấp đôi. Đó là định lí Thales trong không gian.

ABCDA'B'C'D'S6trung đoạn
Chiều cao 6; hình chóp đầy đủ cao 12 (tỉ số đồng dạng 1/2).

01Kiến thức cần nhớ

1. Hai mặt phẳng song song

Hai mặt phẳng (P)(P), (Q)(Q) song song ((P)∥(Q)(P) \parallel (Q)) nếu chúng không có điểm chung.

Hai mặt phẳng cùng song song với mặt phẳng thứ ba thì song song với nhau.

2. Định lí Thales trong không gian

Hệ quả. Hình chóp S.A1A2…AnS.A_1A_2\ldots A_n bị mặt phẳng song song với đáy cắt SAiSA_i tại MiM_i với SMiSAi=k\dfrac{SM_i}{SA_i} = k (cùng một kk) thì đa giác M1M2…MnM_1M_2\ldots M_n đồng dạng với đáy tỉ số kk, nên diện tích bằng k2k^2 lần diện tích đáy (thể tích phần trên: k3k^3 lần, xem bài thể tích).

Tương tácThales trong không gian: mặt phẳng trượt theo SA

Kéo M trên SA: hai mặt phẳng song song chắn các cạnh bên theo cùng tỉ số k, thiết diện luôn đồng dạng đáy và diện tích bằng k² lần đáy. Phần cyan phía dưới là hình chóp cụt.

3. Hình lăng trụ và hình hộp

Hình lăng trụ A1A2…An.A1′A2′…An′A_1A_2\ldots A_n.A'_1A'_2\ldots A'_n có hai đáy là hai đa giác bằng nhau nằm trong hai mặt phẳng song song; các cạnh bên AiAi′A_iA'_i song song và bằng nhau; các mặt bên là hình bình hành. Hai mặt phẳng đáy song song, nên đáy dưới và đáy trên là hai đa giác bằng nhau có cạnh tương ứng song song.

Hình hộp là lăng trụ có đáy là hình bình hành. Tính chất: sáu mặt là hình bình hành; các mặt đối song song và bằng nhau; bốn đường chéo đồng quy tại trung điểm của mỗi đường.

ABCDA'B'C'D'O
Mặt đối song song và bằng nhau; bốn đường chéo đồng quy tại trung điểm O của mỗi đường.

4. Hình chóp cụt

Cắt hình chóp S.A1…AnS.A_1\ldots A_n bằng mặt phẳng song song với đáy, cắt các cạnh bên tại A1′,…,An′A'_1, \ldots, A'_n. Phần nằm giữa hai mặt phẳng là hình chóp cụt A1…An.A1′…An′A_1\ldots A_n.A'_1\ldots A'_n.

  • Hai đáy là hai đa giác đồng dạng, tỉ số đồng dạng k=SAi′SAik = \dfrac{SA'_i}{SA_i}; diện tích đáy nhỏ bằng k2k^2 diện tích đáy lớn.
  • Các mặt bên là hình thang (các cạnh đáy tương ứng song song); các đường thẳng chứa cạnh bên đồng quy tại SS.
  • Chóp cụt đều: chóp ban đầu đều; hai đáy là đa giác đều, mặt bên là hình thang cân bằng nhau. Trung đoạn là chiều cao mặt bên.
ABCDA'B'C'D'S6trung đoạn
Chiều cao 6; hình chóp đầy đủ cao 12 (tỉ số đồng dạng 1/2).

02Tóm tắt

Nội dungGhi nhớ
Điều kiện song song(P)(P) chứa hai đường cắt nhau cùng song song (Q)(Q)
Tính chấtgiao tuyến của mặt thứ ba với hai mặt song song thì song song
Thalescác mặt song song chắn hai cát tuyến những đoạn tỉ lệ
Mặt song song đáy chópđồng dạng tỉ số k=SMSAk = \dfrac{SM}{SA}, diện tích k2Sk^2 S
Hình hộpmặt đối song song, bốn đường chéo đồng quy tại trung điểm
Chóp cụtđáy đồng dạng, mặt bên là hình thang, cạnh bên đồng quy
Tiếp theoPhương pháp →