01Phương pháp giải theo dạng
Dạng: Tỉ số thể tích, chia khối đa diện bằng mặt phẳng
- Xác định các khối cần so sánh và đỉnh chung , hai khối đều là tứ diện (nếu không, chia thành tứ diện).
- Ghi các tỉ số trên cạnh: , , . Cẩn thận: tỉ số lấy từ đỉnh chung.
- Nhân ba tỉ số; hoặc dùng các tỉ số có sẵn ở mục 2.
- Khối còn lại: lấy tổng trừ phần đã tính. Tỉ số hai phần: .
Dạng: Mặt phẳng cắt hình chóp có đáy hình bình hành
Hình chóp có đáy là hình bình hành; mặt phẳng cắt , , , lần lượt tại , , , . Đặt , , , .
- Chia tứ giác bằng đường chéo : . Với ta được .
- Chia bằng đường chéo : .
- Hai biểu thức bằng nhau, suy ra điều kiện để bốn điểm đồng phẳng:
- Biết ba tỉ số, tìm tỉ số thứ tư từ điều kiện, rồi thay vào .
Dạng: Cực trị thể tích, khoảng cách
- Chọn biến (một độ dài, một góc hoặc chiều cao) và tìm miền để hình tồn tại.
- Viết thể tích hay khoảng cách thành hàm một biến (hoặc biểu thức nhiều biến có tổng cố định).
- Tối ưu: AM-GM (chỉ khi tổng hoặc tích các nhóm không đổi và dấu bằng đạt được) hoặc đạo hàm.
- Kiểm giá trị tìm được thuộc miền; tính giá trị cực trị; nêu khi nào dấu bằng xảy ra.
02Lỗi hay gặp
| Lỗi | Vì sao sai | Cách tránh |
|---|---|---|
| Áp dụng công thức tích ba tỉ số cho hai khối không chung đỉnh | Công thức chỉ đúng khi cả hai tứ diện có chung một đỉnh và các cạnh nằm trên ba tia chung | Chọn đỉnh chung; nếu không có, chia khối thành các tứ diện |
| Nhầm với | Đề cho " chia theo tỉ số" dễ hiểu sai | Đọc kỹ; viết , ra hình và tính |
| Tính phần còn lại bằng trừ một tỉ số | Không thể lấy một thể tích trừ một số không có đơn vị | Viết , hoặc tính tỉ số |
| Dùng AM-GM khi tổng các nhóm không phải hằng số | Chặn trên không còn là một số cố định | Nhóm các thừa số sao cho tổng là hằng số, rồi chỉ ra cho dấu bằng |
| Không tìm miền của biến | Ví dụ ; ngoài miền hình không tồn tại | Viết điều kiện tồn tại ngay sau khi chọn biến |
| Dùng đạo hàm mà không xét dấu | chưa chắc là cực đại | Lập bảng dấu hoặc so sánh giá trị ở hai đầu |
| Dùng điều kiện khi đáy không là hình bình hành | Điều kiện dựa trên việc bốn tứ diện , , , có thể tích bằng nhau | Kiểm tra đáy là hình bình hành |