Phương pháp · Độ hụt khối và năng lượng liên kết · Vật lý 12

01Phương pháp giải theo dạng

Xác định $Z$ và $N=A-Z$ từ kí hiệu.
Tính $\Delta m=Z\,m_p+N\,m_n-m_{\text{hn}}$ (đơn vị u). Chú ý đề cho khối lượng hạt nhân hay nguyên tử (nguyên tử nặng hơn hạt nhân $Z$ lần khối lượng electron, khoảng $0{,}00055\,\text{u}$ mỗi electron).
$W_{\text{lk}}=\Delta m\cdot931{,}5$ MeV; $\varepsilon=\dfrac{W_{\text{lk}}}{A}$ .
Đổi sang J nếu cần: nhân $1{,}6\cdot10^{-13}$ . Hoặc tính trực tiếp $W=\Delta m\,c^2$ với $\Delta m$ tính bằng kg ( $1\,\text{u}=1{,}66\cdot10^{-27}\,\text{kg}$ ).
Ngược lại: biết $\varepsilon$ thì $\Delta m=\dfrac{A\varepsilon}{931{,}5}$ và $m_{\text{hn}}=Zm_p+Nm_n-\Delta m$ .

Tính $\varepsilon$ của từng hạt nhân (hoặc đọc từ đồ thị).
Hạt nhân có $\varepsilon$ lớn hơn thì bền vững hơn. Sắp xếp theo $\varepsilon$ giảm dần.
Nếu đề hỏi phản ứng toả hay thu năng lượng: so sánh tổng $W_{\text{lk}}$ trước và sau (sau lớn hơn thì toả), hoặc xét xem $\varepsilon$ trung bình tăng hay giảm.

Lỗi	Vì sao sai	Cách tránh
Lấy khối lượng nguyên tử thay khối lượng hạt nhân mà không điều chỉnh electron	Mỗi electron làm lệch $\approx0{,}00055$ u, ảnh hưởng đến $\Delta m$	Đọc kĩ đề, trừ $Z\cdot m_e$ khi cần
Quên nhân $Z$ cho proton hoặc $N$ cho neutron	$\Delta m$ sai hoàn toàn	Viết rõ $Z$ , $N$ trước khi tính
Chia $W_{\text{lk}}$ cho $Z$	Năng lượng riêng tính trên nucleon	Chia cho $A$
So sánh $W_{\text{lk}}$ để kết luận độ bền	Hạt nhân nặng nhiều nucleon hơn	So sánh $\varepsilon$
Quên đổi MeV sang J	Hai đơn vị khác nhau $10^{13}$ lần	Nhân $1{,}6\cdot10^{-13}$