HN · 0440 phút

Hiện tượng phóng xạ, tia α, β, γ và phương trình phân rã

α, β⁻, β⁺, γ; động năng hạt α và hạt con

01Phương pháp giải theo dạng

Dạng: Tính chất tia $\alpha$ , $\beta$ , $\gamma$

Nhớ bảng: điện tích ( $\alpha:+2e$ , $\beta^-:-e$ , $\beta^+:+e$ , $\gamma:0$ ), khả năng ion hoá (tỉ lệ với điện tích và khối lượng), đâm xuyên (ngược lại).
Câu hỏi về hướng lệch: dùng điện tích và hướng $\vec B$ (quy tắc bàn tay trái ở phần Từ trường); $\gamma$ không lệch.
Chọn vật chắn: $\alpha$ giấy; $\beta$ nhôm mỏng; $\gamma$ chì dày hoặc bê tông.

Dạng: Phương trình phân rã, bảo toàn số khối và điện tích

Xác định loại phân rã (đề cho tia phát ra, hoặc đoán theo hạt nhân con).
Viết hạt nhân con $^{A'}_{Z'}\text{Y}$ và áp dụng: $\alpha$ : $A'=A-4$ , $Z'=Z-2$ ; $\beta^-$ : $A'=A$ , $Z'=Z+1$ ; $\beta^+$ : $A'=A$ , $Z'=Z-1$ ; $\gamma$ : không đổi.
Tra $Z'$ để biết nguyên tố.
Chuỗi phân rã đến hạt nhân cuối: số hạt $\alpha$ là $x=\dfrac{A-A'}{4}$ ; số hạt $\beta^-$ là $y=Z'-(Z-2x)$ .

Dạng: Động năng hạt $\alpha$ và hạt con khi phân rã

Tính $\Delta E=(m_X-m_\alpha-m_Y)\cdot931{,}5$ MeV (khối lượng nguyên tử dùng được vì số electron cân bằng).
Bảo toàn động lượng: $p_\alpha=p_Y$ , nên $K_\alpha m_\alpha=K_Ym_Y$ .
$K_\alpha=\Delta E\dfrac{m_Y}{m_Y+m_\alpha}$ , $K_Y=\Delta E-K_\alpha$ .
Tốc độ: $v=\sqrt{\dfrac{2K}{m}}$ (đổi K sang J, $m$ sang kg).

02Lỗi hay gặp

Lỗi	Vì sao sai	Cách tránh
Nhầm dấu $Z$ giữa $\beta^-$ và $\beta^+$	$\beta^-$ : neutron thành proton, $Z$ tăng; $\beta^+$ ngược lại	Nhìn điện tích hạt phát ra, bảo toàn điện tích
Cho tia $\gamma$ mang điện hoặc lệch trong từ trường	$\gamma$ là sóng điện từ	$\gamma$ luôn đi thẳng
Cho $\alpha$ đâm xuyên mạnh nhất	$\alpha$ ion hoá mạnh nên mất năng lượng nhanh	$\gamma$ xuyên mạnh nhất
Bỏ sót neutrino rồi băn khoăn	Neutrino không mang điện, không ảnh hưởng $A$ , $Z$	Không cần viết trong bài cơ bản
Cho hai hạt có động năng bằng nhau	Bằng nhau là động lượng	$K_\alpha/K_Y=m_Y/m_\alpha$
Dùng khối lượng tính theo kg lẫn u	Hai đơn vị khác nhau	Đổi cùng đơn vị

Tiếp theoVí dụ →