MACH · 0440 phút

Nguồn điện, suất điện động và định luật Ôm toàn mạch

E, r, đồ thị U–I, đo pin

01Phương pháp giải theo dạng

Dạng: Suất điện động của nguồn điện

Xác định công của lực lạ $A$ và điện lượng $q$ qua nguồn; $\mathcal E=\dfrac{A}{q}$ , hoặc $A=\mathcal Eq$ , $q=\dfrac{A}{\mathcal E}$ .
Phân biệt công của nguồn (lực lạ) với công của dòng điện ở mạch ngoài.
Mạch hở: vôn kế lí tưởng ở hai cực chỉ $\mathcal E$ ; có dòng thì chỉ $U<\mathcal E$ .

Dạng: Định luật Ôm toàn mạch

Tính điện trở mạch ngoài $R$ (thu gọn mạch như bài 3).
$I=\dfrac{\mathcal E}{R+r}$ ; hiệu điện thế hai cực $U=\mathcal E-Ir=IR$ .
Từ $U$ của mạch ngoài, đi ngược lại tìm dòng, hiệu điện thế từng phần.
Chưa biết $\mathcal E$ , $r$ : lập hệ hai phương trình $\mathcal E=I_1(R_1+r)=I_2(R_2+r)$ từ hai trạng thái, giải hệ.
Ngắn mạch: $I_{nm}=\dfrac{\mathcal E}{r}$ (không phải $\dfrac{\mathcal E}{R}$ ).

Dạng: Thực hành đo $\mathcal E$ và $r$

Lập bảng $(I;U)$ ; kiểm tra $U$ giảm khi $I$ tăng.
Vẽ đồ thị $U$ – $I$ , kẻ đường thẳng gần mọi điểm nhất; hoặc hồi quy $U=a+bI$ .
Đọc $\mathcal E$ là tung độ tại $I=0$ , $r=-b=\dfrac{\lvert\Delta U\rvert}{\Delta I}$ .
Làm tròn theo số chữ số của phép đo, nêu đơn vị.

02Lỗi hay gặp

Lỗi	Vì sao sai	Cách tránh
Coi hiệu điện thế hai cực $U=\mathcal E$ khi mạch kín	$U=\mathcal E-Ir$ nhỏ hơn $\mathcal E$ khi có dòng	$U=\mathcal E$ chỉ khi hở mạch
Quên $r$ trong tổng điện trở	Dòng chạy qua cả mạch trong	$I=\dfrac{\mathcal E}{R+r}$
Tính dòng ngắn mạch $\dfrac{\mathcal E}{R}$	Ngắn mạch $R=0$ , chỉ còn $r$	$I_{nm}=\dfrac{\mathcal E}{r}$
Nhầm công của nguồn với công của mạch ngoài	Nguồn thực hiện $\mathcal Eq$ , mạch ngoài nhận $Uq$	Phân biệt $\mathcal E$ và $U$
Lấy $r$ bằng hệ số góc có dấu dương	Đồ thị $U$ – $I$ đi xuống nên hệ số góc âm, $r=-b$	Lấy độ lớn của hệ số góc
Đọc $\mathcal E$ tại điểm đo nhỏ nhất	$\mathcal E$ là giá trị tại $I=0$ phải ngoại suy	Kéo dài đường thẳng tới trục $U$

Tiếp theoVí dụ →