Phương pháp · Mô tả sóng, sóng ngang và sóng dọc · Vật lý 11

01Phương pháp giải theo dạng

Tìm phương truyền (hướng sóng lan) và phương dao động của phần tử trong mô tả hoặc hình.
So hai phương: vuông góc là sóng ngang; trùng nhau là sóng dọc.
Với câu đúng/sai về tính chất: nhớ ba điều. Sóng cơ cần môi trường; sóng truyền năng lượng và pha, không truyền phần tử vật chất; sóng điện từ là sóng ngang và truyền được trong chân không (sẽ học ở bài 3).
Gặp ví dụ "sóng trên mặt nước": đừng dùng nó để khẳng định ngang hay dọc.

Đổi mọi đại lượng về đơn vị SI: m, s, Hz.
Từ dữ kiện đếm: $n$ ngọn sóng (hoặc $n$ lần phao nhô lên) ứng với $(n-1)$ chu kì; $n$ đỉnh liên tiếp ứng với $(n-1)$ bước sóng.
Tính $T=\dfrac{\text{thời gian}}{n-1}$ rồi $f=\dfrac1T$ ; $\lambda=\dfrac{\text{khoảng cách}}{n-1}$ .
Dùng $v=\lambda f$ (hoặc $v=\lambda/T$ ). Quãng đường sóng truyền trong thời gian $t$ là $s=vt$ .
Khi sóng sang môi trường khác: giữ $f$ , đổi $v$ , rồi $\lambda'=v'/f$ (hoặc $\lambda'/\lambda=v'/v$ ).

Lỗi	Vì sao sai	Cách tránh
"Sóng mang nước (hay không khí) đi xa theo nó"	Phần tử chỉ dao động tại chỗ; chỉ pha và năng lượng đi xa	Nhớ phao chỉ nhấp nhô tại chỗ
Nói sóng âm là sóng ngang	Âm trong khí chỉ có thể là sóng dọc	Khí không có lực đàn hồi khi trượt
Chia khoảng cách cho $n$ thay vì $n-1$	$n$ đỉnh liên tiếp chỉ có $n-1$ khoảng	Vẽ nhanh hình, đếm khoảng
Cho rằng $f$ đổi khi sang môi trường khác	$f$ do nguồn quyết định	Giữ $f$ , đổi $v$ và $\lambda$
Quên đổi đơn vị (cm, ms)	Kết quả lệch luỹ thừa $10$	Đổi về m, s trước khi thay