Phương pháp · Tốc độ phản ứng và các yếu tố ảnh hưởng · Hoá học 10

01Phương pháp giải theo dạng

Lập bảng điều kiện của các thí nghiệm (nồng độ, nhiệt độ, dạng chất rắn, có xúc tác hay không, áp suất).
Chỉ ra yếu tố khác nhau giữa các thí nghiệm. Nếu hai thí nghiệm khác nhau ở hai yếu tố trở lên thì chưa kết luận được từng yếu tố.
Với mỗi yếu tố, xác định chiều tác dụng: nồng độ cao, áp suất cao (chất khí), bề mặt lớn (bột thay miếng), nhiệt độ cao, có xúc tác thì tốc độ lớn hơn.
Kết hợp lại: thí nghiệm nhanh nhất là thí nghiệm có mọi yếu tố ở phía "tăng tốc".
Với tình huống đời sống, gọi tên yếu tố (thổi quạt bếp than là tăng nồng độ oxygen; thái nhỏ thức ăn là tăng bề mặt; tủ lạnh là giảm nhiệt độ).

Nêu $E_a$ là năng lượng tối thiểu cần để va chạm hiệu quả, là bậc cửa (đỉnh) của sơ đồ năng lượng.
Phân biệt với $\Delta_rH$ : phản ứng toả nhiệt vẫn có thể có $E_a$ lớn nên cần mồi lửa hoặc đun nóng.
Với nhiệt độ: tăng nhiệt độ làm nhiều hạt có năng lượng $\ge E_a$ hơn.
Với xúc tác: đường đi mới có $E_a$ thấp hơn, $E_a$ của chiều thuận và chiều nghịch giảm cùng một lượng, $\Delta_rH$ không đổi, xúc tác được tái tạo sau phản ứng.

Lỗi	Vì sao sai	Cách tránh
Cho rằng tăng áp suất làm tăng tốc độ mọi phản ứng	Áp suất chỉ có tác dụng khi có chất khí tham gia (làm tăng nồng độ khí)	Kiểm tra có chất khí trong chất đầu không
Nói "xúc tác làm tăng hiệu suất"	Xúc tác làm phản ứng nhanh hơn, không làm tạo thêm sản phẩm hay đổi $\Delta_rH$	Dùng chữ "tăng tốc độ"
Coi xúc tác bị tiêu hao hoặc đổi $\Delta_rH$	Xúc tác được tái tạo; hai mức chất đầu và sản phẩm không đổi	Nhớ sơ đồ: chỉ hạ đỉnh
Nhầm $E_a$ với $\Delta_rH$	$E_a$ là đỉnh tính từ chất đầu, $\Delta_rH$ là hiệu hai mức đầu cuối	Vẽ sơ đồ và ghi cả hai
So sánh hai thí nghiệm khác nhau nhiều yếu tố rồi kết luận	Không biết yếu tố nào gây ra sự khác biệt	Chỉ đổi một yếu tố mỗi lần
Nghĩ phản ứng toả nhiệt luôn tự xảy ra nhanh	Toả nhiệt chỉ cho dấu của $\Delta_rH$ ; tốc độ do $E_a$ quyết định	Tách "toả hay thu" khỏi "nhanh hay chậm"